NHÂN BAI CỦA VƯƠNG TRÍ NHÀN

Nhân bài viết của nhà phê bình Vương Trí Nhàn về di bút của nhà văn Nguyễn Khải vừa quá cố (“Đi tìm cái tôi đã mất”) nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên trích dịch một đoạn nhật ký của văn hào Pháp Romain Rolland ghi về văn hào Nga Makxim Gorki   đồng thời đính kèm trong phần phụ lục bài thơ “Bánh vẽ” của nhà thơ Chế Lan Viên cùng bài “Cảm tác …” của tôi.

Xin trình các bạn quan tâm ghé thăm blog này mấy bài của tôi về nhà thơ Chế Lan Viên

 

BÙI MINH QUỐC

 

                   HAI CÂU THƠ CHẾ LAN VIÊN

                   VÀ CHÚT TRẢI NGHIỆM RIÊNG

CỦA TÔI

 

                     Khi ta ở đất là nơi đất ở

                   Khi ta đi đất đã hoá tâm hồn

                             (Chế Lan Viên –Ánh sáng và phù sa)

     Hồi còn là sinh viên tôi mê hai câu thơ này của Chế Lan Viên lắm lâu lâu lại khẽ ngâm ngợi một mình rất lấy làm tâm đắc.Chắc ai yêu thơ Chế Lan Viên cũng đều có cùng sự tâm đắc như tôi.Hai câu thơ nói được cái tâm trạng thường có ở con người ghim vào lòng ta bằng hai biểu cảm tương phản “đất ở và “đất đã hoá tâm hồn” câu trên dẫn dụ ta bằng một ý hiển nhiên câu dưới là một sự bùng nổ của cảm xúc và tứ thơ.

          Gần 1200 năm trước Giả Đảo đời Đường bên Trung Quốc đã có một bài với cảm xúc và cấu tứ na ná thế ai đọc thơ Đường đều nhớ mãi rung động mãi:

                   Khách xá Tinh Châu dĩ thập sương

                   Quy tâm nhật dạ ức Hàm Dương

                   Vô đoan cánh độ Tang Càn thuỷ    

                   Khước vọng Tinh Châu thị cố hương

          Tản Đà dịch:

                   Tinh Châu đất khách trải mươi hè

                   Hôm sớm Hàm Dương bụng nhớ quê

                   Qua bến Tang Càn vô tích nữa

                   Tinh Châu ngoảnh lại đã thành quê

          Già Đảo thời trẻ đã từng đi tu rồi hoàn tục đi thi nhiều lần mới đỗ lúc làm quan thì bị dèm pha bị biếm đi những chốn xa xôi. Thân phận ông thế thì ông coi những nơi ông ở chỉ như đất khách là chuyện dĩ nhiên ấy vậy mà đối với cái đất khách Tinh Châu khi vừa rời xa ông liền cảm thấy nó đã thành “cố hương”.Tâm trạng này trong đời sống bình thường ai cũng có đôi lần trải nghiệm và sau Giả Đảo gần 1200 năm lại được nói hộ một lần nữa qua hai câu thơ Chế Lan Viên.

          Thế rồi sự tâm đắc buổi đầu của tôi đối với hai câu thơ Chế Lan Viên dần dần không còn nữa khi đời sống tôi đã khác tâm trạng tôi đã khác trải nghiệm của tôi đã khác ấy là khi tôi vào chiến trường khu 5 chiến trường Quảng Nam thời chống Mỹ.

          Tại chiến trường ở bất cứ vùng đất nào tôi cũng mang tâm trạng “đêm nằm năm ở”. Mà có khi chả đến một đêm. Chỉ vài giờ thậm chí vài phút tấp vào núp một căn hầm nào đó cho qua trận pháo qua cơn sốt được một bà mẹ một cô em nào đó rót cho bát nước được một bàn tay mẹ bàn tay em đặt lên vầng trán nóng như lửa với tiếng thở dài đầy lo lắng…Cho nên không một vùng đất nào khiến tôi cảm thấy chỉ là đất khách đất ở mà bất cứ nơi nào tôi đặt chân tới ngay phút đầu đã cảm thấy “đất hóa tâm hồn”. Bởi bất cứ giờ phút nào ở bất cứ nơi nào cũng có những con người cưu mang đùm bọc tôi sẵn sàng đổ máu bảo vệ tôi và chính tôi bất cứ giờ phút nào cũng có thể thình lình ngã xuống nằm lại đó vĩnh viễn.

          Tự nhiên hai câu thơ Chế Lan Viên rung lên trong tôi một cảm xúc khác một tình tự khác gần như ngược lại cũng với nhạc điệu ấy :

                    Khi ta ở đâu chỉ là đất ở

                    Máu thiêng rơi đất trĩu nợ tâm hồn.

             Đất Việt của tôi thời tôi chứ không phải đất Tàu thời Giả Đảo.

          Đà Lạt 2.10.2003

(Xin lưu ý : hai câu thơ Chế Lan Viên tôi ghi theo trí nhớ và tin là mình nhớ đúng nhưng có bạn cung cấp một dị bản “Khi ta ở đất là nơi ta ở” ( “ta ở “ chứ không phải “đất ở”).Mong bản nào có tập “Ánh sáng và phù sa” hoặc “Tuyển tập thơ Chế Lan Viên” tra cứu giùm.Cám ơn

 

 

CHẾ LAN VIÊN

 

BÁNH VẼ


Chưa cần cầm lên nếm anh đã biết là bánh vẽ
Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn
Cầm lên nhấm nháp
Chả là nếu anh từ chối
Chúng sẽ bảo anh phá rối
Đêm vui
Bảo anh không còn có khả năng nhai
Và đưa anh từ nay ra khỏi tiệc…
Thế thì còn dịp đâu nhai thứ thiệt?
Rốt cuộc anh lại ngồi vào bàn
Như không có gì xảy ra hết
Và những người khác thấy anh ngồi
Họ cũng ngồi thôi
Nhai nhồm nhoàm

(“Prométheé 86” Văn học và Dư luận 8-1991)


BÙI MINH QUỐC

 

CẢM TÁC TRONG ĐÊM ĐÀ LẠT

NHÂN ĐỌC DI CẢO THƠ “BÁNH VẼ”

CỦA CHẾ LAN VIÊN

 

Mấy thi sĩ thế kỷ này nhồm nhoàm nhai bánh vẽ

Mà thương vay những thế kỷ vắng anh hùng*

Họ thầm biết trên đầu mình có kẻ

Tay vẽ bánh cho người mồm nhai thứ thiệt ung dung

 

Anh ngồi nhấm lai rai dẫu biết thừa bánh vẽ

Bởi sợ bị đưa ra khỏi bữa tiệc linh đình

Cái bữa tiệc tù mù mà nức lòng đáo để

Chúc tụng tía lia và ăn uống thật tình

 

Cốt một chỗ ngồi thôi để có ngày được nhai thứ thiệt

Mà kiên trì nhai bánh vẽ rã quai hàm

Thứ thiệt mãi xa vời chỉ rất gần là cái chết

Cái chết này là chết thật hay oan ?

 

Tôi rùng mình đọc bài thơ “Bánh vẽ”

Mỗi chữ tạc lên cột số dặm đời

Thể phách đã an hòa cùng đất mẹ

Tinh anh còn lạnh buốt suốt thời tôi.

 

Đà Lạt 13.9.1991

 

_________ 

* Chế Lan Viên có câu thơ :

Ôi thương thay những thế kỷ vắng anh hùng

 

 

Tiện thể kể thêm mấy chi tiết liên quan :

Sau khi làm xong bài thơ người đầu tiên tôi gửi để chia sẻ là nhà thơ Xuân Sách tác giả câu thơ nổi tiếng mà mọi người trong văn giới đều bảo là vẽ Chế Lan Viên : “Lựa ánh sáng trên đầu mà thay đổi sắc phù sa”.

Trong khổ thơ đầu câu thứ 3 khi khởi thảo tôi viết “Họ đâu biết…”

Xuân sách viết thư lại cho tôi bảo rằng : “Họ biết cả đấy”. Tôi bèn sửa lại : “Họ thầm biết”.

Trong khổ thơ thứ hai câu thứ 3 : “Cái bữa tiệc tù mù…” chữ “tù mù” là của Xuân Sách cho chữ của tôi khi khởi thảo là gì lâu ngày quá tôi quên rồi.

Xin bạn đọc lưu ý tham khảo thêm bài vừa mới công bố của họa si Trần Duy kể những kỷ niệm của ông với cụ Phan Khôi trong đó có đoạn ghi lại giai thoại cái tủ lạnh của một nhân vật quan trọng có chứa nhiều lưỡi.Chính Xuân Sách đã kể cho tôi nghe giai thoại này và bảo rằng chủ nhân cái tủ lạnh trong giai thoại ấy là Chế Lan Viên.Xin các nhà sưu tầm giai thoại làng văn khảo chứng giùm điều Xuân Sách nói có đúng không.

Bài thơ “Cảm tác…” trên đây tôi đã gửi nhiều lần cho nhiều báo nhất là báo Văn Nghệ của Hội Nhà văn nhưng chưa báo nào chịu đăng.Hy vọng một ngày không xa nữa nhờ nỗ lực chiến đấu chung của toàn thể văn giới Việt Nam cho tự do báo chí tự do xuất bản trên đất nước ta những bài như “Đi tìm cái tôi đã mất” của Nguyễn Khải cùng các bài liên quan của Dương Tường Vương Trí Nhàn Nguyễn Huệ Chi và bài thơ của tôi sẽ được chính thức đăng để đến với các bạn đọc chưa có diều kiện vào mạng internet và tôi dám chắc rằng khi ấy lượng phát hành các tờ báo có đăng những bài như thế sẽ tăng cao gấp bội.

 

Đà Lạt 20.6.2008

 

le camcam

lau roi chang thay tam hoi anh Quoc nay toi di tim lai bai tho hanh phuc cua anh tag chi XQ.moi thay anh tren mang.xin chia secam xuc cua anh khi da tim duoc mo chi XQ.cam dong vo cung toicung xin chia xe cung anh nhung noi niem ma anh tran tro toi gap anh lan dau va cung lan cuoi khi anh con o Da nang len trham lai Con Song Giang gam reo mien mang hinh nhu nam 84.85 gi do.khi toi ve CT o Da nang thi anh da di Lam Dong.va duoc biet anh thang tram tu do.Nam88 toi co doc duoc bai thoco cau nhung thang mau do tim den toi thuoc long nhung gio quen het.thu that bai tho ay toi luon chiem nghiem va cam nhan no trong cuoc doiva thay Loai nguoi mau do tim den gio sao nhieu qua.khong nhu thoi chien tranh va thoi sau ngay giaiphong.la dang vien toi cung thay chanh long.va khi vua 50 tuoi cung phai huu non vi don gian khong co tien mua co phan khi thuc hien co phan hoa thuc chat la tu nhan hoa.suot doilam anh can bo quen tam than khong lo noi lay dau ratien ma mua co phan.Đanh ban khuang gia ban tai te noi long.va tu do cung thay va xin chia xe noi niem voi nha tho ma toi tung say bai tho Hanh phuc la gi da bao lan ta lung tung hoi nhau hoai..ma mai den gio van nghi khong ra.dau nhoi nhuc nhoi.Chuc anh manh khoe.nho luon ghe ve thap nhang cho chi Qui.Nguoi Quang nam.

HaDong

Cái đẹp sẽ thắng

Kính gửi Nhà Thơ Bùi Minh Quốc!
Cháu thuộc thế hệ 7x và như vậy hiển nhiên thuộc bậc con cháu. Nhưng không vì thế mà không cảm được cái hay cái đẹp của những gì mà thế hệ cha anh đi trước để lại. Văn chương chữ nghĩa cháu tự xếp vào loại ít học nhưng không vì thế mà có rào cản ngăn cách vì cảm xúc từ trái tim chân thành rung lên thì sức lan tỏa và thẩm thấu ghê lắm không cần phải nhiều chữ mới hiểu được. Cháu nhớ Ông Bà mình có dạy "Thật thà như đá rối trá như công". Sự rối trá nó múa may một hồi rồi cũng phải hiện nguyên hình thôi chú ạ. Chân thiện mỹ là khát vọng muôn đời mà loài người muốn vươn tới. Cháu biết Chú buồn nhiều vì nhân tình thế thái thông qua những trải lòng trong các tác phẩm của Chú. Cháu sợ một ngày kia nỗi buồn đánh gục một Bùi Minh Quốc với những câu thơ đã đi cùng nhiều thế hệ trẻ chúng cháu. Vì vậy chỉ mong chú hãy tin rằng trên đất nước thân yêu này còn nhiều người tốt nhiều người còn ngóng những câu thơ đã làm lên một Bùi Minh Quốc đặc sắc. Tài năng là của hiếm mọi người phải có trách nhiệm giữ gìn cháu sợ mất một tài năng thơ như chú lắm. Chúc chú mạnh khỏe để viết khỏe tiếp tục cống hiến cho đời vì giá trị cốt lõi : Chân Thiện Mỹ

Mai Trọng Văn

Hai câu thơ đó theo như cháu biết là :
Khi ta ở chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn.
Không biết như vậy có đúng không nữa. Hồi cháu đi học nghe cô giáo đọc và nhơ như vậy. Và hồi học phổ thông trên Đà Lạt nghe cô giáo dạy văn của cháu giảng bài hay đọc bài Đất quê ta mênh mông của Dương Hương Ly cháu cứ tưởng là của cô nhà văn nào bây giờ mới biết là chú. Hồi đó mà biết là chú và biết chú ở Đà lạt thì chắc cháu đề nghị cô giáo ghé nhà chú học 1 buổi ngoại khóa rồi. Thật tiếc quá. Chúc chú luôn khỏe và có những bài viết hay.

quoc trong

Thơ hay đọc là cảm

Cảm ơn anh Bùi Minh Quốc đã nói hộ chúng tôi !

Bút Thép

Chú Quốc Kính

Bài của chú rất hay Xin phép chú copy về phổ biến trên Blog 360 của cháu cho bạn bè cháu cùng tham khảo.

Ly Dao Quang

Chao Anh Bui Minh Quoc

Anh Quoc oi
Ke cung buon that nhi The He cac anh la nhung anh hung. Bay gio nhung nguoi anh hung that su con lai trong the he ay chi con dam bay nguoi quyet tam giu gin cai tot dep trong sang thuo ay ma khong duoc. Nguoi thi bi tu day nguoi thi bi cau thuc tham chi bi sat hai. Em thuoc the he sau nhung vi ham doc sach va cung co mau van chuong nhu anh nen em doc thi hieu duoc. Em rat hieu noi dau xot cua anh truoc thoi cuoc nay va khong biet lam sao de co the lam gi do co the thay doi chut it cho no tot dep hon. Em tin rang nhung nguoi cam thong voi anh du it nhung van con anh a. Chuc anh Quoc manh khoe giu vung chi khi cua bac nam nhi cho du trong hoan canh nao. Hi vong mot ngay nao do co the gap anh de noi chuyen van chuong.

Ly Dao Quang

Chao Anh Bui Minh Quoc

Anh Quoc oi
Ke cung buon that nhi The He cac anh la nhung anh hung. Bay gio nhung nguoi anh hung that su con lai trong the he ay chi con dam bay nguoi quyet tam giu gin cai tot dep trong sang thuo ay ma khong duoc. Nguoi thi bi tu day nguoi thi bi cau thuc tham chi bi sat hai. Em thuoc the he sau nhung vi ham doc sach va cung co mau van chuong nhu anh nen em doc thi hieu duoc. Em rat hieu noi dau xot cua anh truoc thoi cuoc nay va khong biet lam sao de co the lam gi do co the thay doi chut it cho no tot dep hon. Em tin rang nhung nguoi cam thong voi anh du it nhung van con anh a. Chuc anh Quoc manh khoe giu vung chi khi cua bac nam nhi cho du trong hoan canh nao. Hi vong mot ngay nao do co the gap anh de noi chuyen van chuong.

tran ngoc tuan

Thư Gửi Anh Bùi Minh Quốc

Anh Quốc Kính Mến
Em đã gửi cho anh hia lá thư vào Email có Email của anh Ivo. Không thấy anh trả lời đã nhận được chưa? Em gửi lần nữa vào Blog của anh.
Email: ivasiljev@hotmail.com
Em
Trần Ngọc Tuấn

BÙI MINH QUỐC

CÁM ƠN

Lâu quá mới gặp lại nhau.Cám ơn Vân Hải và các bạn đã trở lại thăm và chia sẻ

Vân Hải

Anh Quốc ơi đã lâu không vào nhà anh vì đi xa. Nay trở lại đọc bài thơ anh lòng tôi cũng buốt lạnh trong buồn thương khắc khoải.
Xin chia xẻ cùng anh và xin họa lại bài thơ

THỜI BUỐT GIÁ

Phải nhai thôi dẫu biết là bánh vẽ
Cứ khen ngon nhấm nháp thật chân tình.
- "Quý vô cùng vì bánh vẽ thuộc linh.
Không ô trọc như những gì thuộc thể."

Ai xây dựng một thiên đường chủ nghĩa
Một kho tàng bánh vẽ rất vĩ mô ?

Ai ngồi nhai bánh vẽ đến xác xơ
Vẫn chưa thấy cả một thời buốt giá ?